Tha thứ cho quá khứ, để giải phóng chính mình

Có một điều rất lạ: con người có thể tha thứ cho người khác, nhưng lại thường rất khó tha thứ cho chính mình. Những sai lầm, những quyết định vội vã, những lời nói vụng dại… cứ bám riết lấy ta, như một chiếc bóng không bao giờ chịu rời đi. Ta có thể bước đi về phía trước, nhưng chiếc bóng ấy vẫn kéo lê sau lưng, nặng trĩu. Và nhiều khi, chính quá khứ là gông xiềng trói buộc ta, chứ không phải hiện tại hay tương lai.

Vậy nên, điều cần thiết không phải là tìm cách quên đi quá khứ, mà là học cách tha thứ cho sự không hoàn hảo trong quá khứ và bắt tay làm hòa với nó.

Vì sao con người khó buông bỏ quá khứ?

Thứ nhất, bởi ta thường mang trong mình một ảo tưởng về sự hoàn hảo. Ta tin rằng giá như mình làm tốt hơn, nói khác đi, chọn một con đường khác… thì cuộc đời hẳn đã rẽ sang một hướng khác. Nhưng sự thật là không có con người nào hoàn hảo, và không ai sống mà chưa từng sai lầm.

Tư tưởng mà tôi học được từ các bậc tiền nhân khiến tôi luôn tâm niệm một điều: biết mình sai và biết sửa sai mới là điều đáng quý. Vậy mà nhiều khi, ta lại tự giam mình trong sự tiếc nuối, thay vì học cách sửa chữa và bước tiếp.

Thứ hai, bởi xã hội nhiều khi trói buộc ta trong quá khứ. Người ta thích nhắc lại lỗi lầm của kẻ khác, thích gắn một cái mác để phán xét. Và ta dần tin rằng quá khứ chính là bản án chung thân cho cuộc đời mình.

Thứ ba, bởi trong sâu thẳm, ta thường là quan tòa khắc nghiệt nhất đối với chính mình. Ta có thể khoan dung với bạn bè, người thân, nhưng lại tự hành hạ bản thân bằng sự tự trách, tự dằn vặt không hồi kết.

Hệ lụy của việc không tha thứ cho quá khứ

Một người cứ ôm mãi vết thương cũ sẽ rất khó sống trọn vẹn với hiện tại. Họ có thể thành công, nhưng trong tim vẫn đầy mặc cảm. Họ có thể được yêu thương, nhưng lại không tin rằng mình xứng đáng.

Có người sợ hãi việc lập gia đình vì từng chứng kiến cha mẹ đổ vỡ. Có người không dám bước tiếp trong sự nghiệp vì từng thất bại cay đắng. Có người từ chối tình yêu mới vì từng bị phản bội. Quá khứ, nếu không được nhìn nhận và xử lý, có thể tiếp tục ảnh hưởng đến những lựa chọn của hiện tại.

Khi ta trừng phạt bản thân mãi mãi vì một sai lầm, ta có thể biến quá khứ thành nhà tù, rồi tự giữ lấy chiếc chìa khóa mà không dám mở cửa bước ra.

Sức mạnh của việc bắt tay làm hòa với quá khứ

Làm hòa với quá khứ không có nghĩa là phủ nhận những gì đã xảy ra, càng không phải là tô hồng nó. Đó là dám nhìn thẳng vào những điều đã xảy ra, chấp nhận rằng mình đã từng không hoàn hảo, và rồi học cách tha thứ.

Nhưng tha thứ cho chính mình không có nghĩa là tự tuyên bố rằng mình vô tội. Nếu ta từng làm sai, điều cần thiết vẫn là nhận lỗi. Nếu đã làm tổn thương người khác, ta cần xin lỗi và sửa chữa những gì còn có thể sửa chữa. Nếu hành động của mình gây ra hậu quả, ta vẫn phải chịu trách nhiệm về hậu quả ấy. Tha thứ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đến sau sự thành thật với chính mình, chứ không phải được dùng để chạy trốn trách nhiệm.

Có lẽ trình tự đúng không phải là phủ nhận, rồi quên đi. Mà là nhìn nhận, chịu trách nhiệm, sửa chữa, học hỏi, rồi cho phép mình bước tiếp.

Ta không nhất thiết phải biết ơn mọi sai lầm hay mọi tổn thương từng xảy đến. Có những điều, nếu được lựa chọn lại, ta vẫn mong chúng chưa từng xảy ra. Có những người từng làm ta tổn thương mà ta không có nghĩa vụ phải biết ơn họ. Nhưng ngay cả từ những trải nghiệm ấy, ta vẫn có thể lựa chọn học được điều gì đó để không tiếp tục trao quyền cho quá khứ quyết định phần đời còn lại.

Khi ta đủ can đảm bắt tay làm hòa với quá khứ, ta mới có cơ hội thực sự được tự do. Ta không còn phải chạy trốn ký ức, mà có thể đặt nó vào đúng vị trí của mình: một phần của hành trình đã qua, chứ không phải người cầm lái cho toàn bộ hành trình phía trước.

Tha thứ cho sự không hoàn hảo cũng là tha thứ cho chính mình

Sự hoàn hảo là một ảo ảnh. Thế giới này không cần những con người chưa từng sai. Thế giới cần những con người đủ thành thật để nhìn nhận điều mình đã làm, đủ trách nhiệm để sửa chữa khi có thể và đủ can đảm để đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã.

Một đứa trẻ tập đi sẽ ngã rất nhiều lần trước khi biết bước những bước đầu tiên. Nếu mỗi lần ngã đều trở thành lý do để nó không bao giờ thử bước nữa, nó sẽ không thể học được cách đi. Cuộc đời của người lớn cũng vậy: vấp ngã có thể xảy ra, nhưng điều quan trọng là ta làm gì sau những lần vấp ngã ấy.

Khi ta tha thứ cho chính mình, ta không xóa đi quá khứ, mà chấp nhận nó như một chương đã được viết trong cuộc đời. Có những chương đẹp, có những chương ta ước mình đã viết khác đi. Nhưng một chương không quyết định toàn bộ cuốn sách, và những trang tiếp theo vẫn còn chờ cách ta lựa chọn để viết.

Triết lý để lại

Quá khứ không phải để ta quên đi. Quá khứ là để ta nhìn lại, để học, để lớn lên và để hiểu rằng một con người không cần hoàn hảo mới có quyền thay đổi.

Hãy tha thứ cho sự không hoàn hảo trong quá khứ. Hãy bắt tay làm hòa với chính ký ức của mình. Không phải để nói rằng mọi điều đã xảy ra đều đúng, mà để những điều đã xảy ra không tiếp tục quyết định tất cả những gì ta sẽ trở thành.

Quá khứ là chiếc gương soi, không phải sợi xích trói buộc. Ta cần đủ can đảm nhìn vào chiếc gương ấy, nhận ra cả điều tốt lẫn điều chưa tốt trong chính mình, rồi tiếp tục bước đi.

Minh Quân Nguyễn