Nguyễn Minh Quân và The Good King: Khi xây một trung tâm ngoại ngữ trở thành một bài toán về người học

Khi bắt đầu xây dựng The Good King, tôi từng nghĩ khá nhiều về những câu hỏi quen thuộc của một người sáng lập: trung tâm nên được định vị thế nào, chương trình cần được tổ chức ra sao, phụ huynh cần biết điều gì và một thương hiệu giáo dục nên tạo ra trải nghiệm như thế nào. Những năm làm truyền thông, nội dung và trải nghiệm khách hàng trước đó cho tôi một số công cụ để tiếp cận các câu hỏi ấy. Nhưng khi công việc đi sâu hơn vào lớp học, tôi dần nhận ra giáo dục đặt ra một yêu cầu khác: không thể chỉ thiết kế một lời hứa hợp lý rồi dừng lại ở việc truyền đạt lời hứa ấy thật tốt. Cuối cùng, điều cần được nhìn vào là người học thực sự đang trải qua điều gì.

Đó là một thay đổi quan trọng trong cách tôi nhìn The Good King. Một tổ chức giáo dục có thể xây dựng chương trình, phương pháp, thông điệp và rất nhiều quy trình xung quanh người học; nhưng tất cả những thứ ấy chỉ có ý nghĩa khi chúng gặp một học sinh cụ thể, ở một điểm xuất phát cụ thể, trong một lớp học cụ thể. Từ đó, câu hỏi của tôi không còn chỉ là “chúng ta sẽ dạy gì?”, mà dần trở thành “người học đang ở đâu, điều gì đang xảy ra với các em trong quá trình học và chúng ta cần thay đổi điều gì từ những gì mình quan sát được?”.

Giáo dục bắt đầu từ việc hiểu điểm xuất phát

Hai học sinh cùng tuổi chưa chắc cần cùng một cách học. Một em có thể có nền tảng từ vựng khá nhưng rất ít khi chủ động nói. Một em khác có thể sẵn sàng giao tiếp nhưng kiến thức nền còn nhiều khoảng trống. Có em tiếp nhận nhanh qua tương tác; có em cần thêm thời gian để quan sát và làm quen trước khi tham gia. Nếu chỉ nhìn tuổi, lớp đang học hoặc một điểm kiểm tra duy nhất, rất dễ đặt những người học khác nhau vào cùng một khuôn.

Vì vậy, một nguyên tắc mà The Good King đang cố gắng duy trì là bắt đầu bằng việc hiểu người học trước khi nghĩ đến chuyện các em phải đi nhanh đến đâu. Trình tự mà tôi quan tâm khá đơn giản: hiểu điểm bắt đầu, xây nền kiến thức phù hợp, tạo cơ hội sử dụng, tiếp tục quan sát rồi điều chỉnh. Giá trị của trình tự này không nằm ở việc nó tạo thành một mô hình nghe đẹp trên trang web. Giá trị chỉ xuất hiện khi giáo viên và người vận hành thực sự sử dụng những gì quan sát được để đưa ra quyết định cho quá trình học tiếp theo.

Điều đó cũng khiến tôi thận trọng hơn với những công thức giáo dục quá gọn gàng. Một quy trình có thể tạo ra cấu trúc, nhưng người học không phải những đầu vào giống nhau của một hệ thống. Giáo dục luôn có một phần đòi hỏi sự phán đoán trong từng tình huống: biết lúc nào nên đi tiếp, lúc nào cần dừng lại, điều gì cần giải thích theo một cách khác và người học nào có thể đang bị bỏ lại phía sau dù cả lớp nhìn bề ngoài vẫn đang tiến lên.

Lớp học không chỉ là nơi chuyển giao nội dung

Một lớp học có thể hoàn thành đủ nội dung nhưng vẫn chưa chắc tạo ra đủ cơ hội để người học thực sự tham gia. Đây cũng là lý do tôi không muốn nhìn “lớp nhỏ” như một đặc điểm bán hàng tự thân. Quy mô lớp chỉ có ý nghĩa khi nó được chuyển thành nhiều cơ hội hơn để giáo viên quan sát, để học viên trả lời, trao đổi, thử sử dụng kiến thức và nhận phản hồi.

Cách nhìn này khiến tôi quan tâm nhiều hơn đến những gì diễn ra giữa các phần của một bài học. Khi giáo viên đặt câu hỏi, có bao nhiêu học viên thực sự phải suy nghĩ? Khi một em trả lời chưa đúng, phản hồi tiếp theo giúp em hiểu hơn hay chỉ đưa ra đáp án? Khi học viên im lặng, đó là vì chưa biết, chưa hiểu câu hỏi, chưa tự tin hay đơn giản là hoạt động chưa tạo đủ điều kiện để em tham gia? Những câu hỏi như vậy không thể được trả lời chỉ bằng một giáo án đã được chuẩn bị từ trước.

Với việc học ngoại ngữ, điều này càng rõ. Người học không chỉ cần tiếp nhận thêm từ vựng, cấu trúc hay kiến thức. Các em cần có lúc phải lấy chính những gì vừa học ra để làm một việc gì đó: trả lời, đặt câu hỏi, trao đổi, trình bày, phản ứng hoặc thử diễn đạt một ý mà trước đó mình chưa biết nói thế nào. Khoảng cách giữa “đã học” và “có thể sử dụng” vì thế không tự biến mất chỉ nhờ hoàn thành hết nội dung của một buổi học.

Người dạy phải nhìn thấy điều đang xảy ra

Một trong những điều khiến tôi suy nghĩ nhiều khi vận hành The Good King là vai trò của giáo viên. Chuyên môn là nền tảng bắt buộc, nhưng có kiến thức để dạy và nhận ra người học đang cần gì không phải lúc nào cũng là cùng một năng lực.

Có những thời điểm người dạy cần giải thích. Có những lúc lại cần đặt một câu hỏi khác. Có học viên cần được sửa ngay, nhưng cũng có lúc việc ngắt lời liên tục có thể khiến một em không còn muốn thử nói. Có khi cả lớp tưởng như đang đi đúng kế hoạch nhưng một ánh mắt, một khoảng im lặng hoặc một câu trả lời lặp lại cho thấy ai đó thực ra chưa theo kịp. Vì vậy, tôi ngày càng coi quan sát là một phần thực sự của công việc giáo dục chứ không phải một kỹ năng phụ trợ.

Điều tôi muốn hướng tới không phải là việc giáo viên bước vào lớp chỉ với câu hỏi “hôm nay phải hoàn thành phần nào?”, mà còn bước ra khỏi lớp với một câu hỏi khác: “người học thực sự đã nhận được gì và điều gì cần làm khác đi lần tới?”. Hai câu hỏi ấy nghe khá gần nhau, nhưng chúng dẫn đến hai cách nhìn rất khác về việc dạy học. Một bên lấy nội dung làm điểm kết thúc; bên còn lại coi phản ứng và sự tham gia của người học là dữ liệu để tiếp tục quyết định.

Theo dõi tiến bộ là một phần của quá trình

Trong giáo dục, việc đánh giá thường dễ được nhìn qua những thứ có thể ghi lại thành con số. Những con số cần thiết vì chúng tạo ra một dạng dữ liệu rõ ràng và có khả năng so sánh. Nhưng nếu chỉ chờ một bài kiểm tra để biết quá trình học có vấn đề hay không, nhiều tín hiệu quan trọng có thể đã xuất hiện từ trước đó.

Một học viên thường xuyên không tham gia hoạt động nói, một lỗi cũ lặp đi lặp lại, một phần kiến thức mà cả lớp có vẻ hiểu nhưng khi chuyển sang sử dụng lại gặp khó khăn, hay sự khác biệt đáng kể về tốc độ giữa các học viên đều là thông tin. Không phải tín hiệu nào cũng đủ để tạo thành một kết luận, nhưng chúng cho giáo viên và người vận hành biết nơi nào cần quan sát thêm.

Điều này cũng làm thay đổi cách tôi nhìn quan hệ giữa phụ huynh, giáo viên và trung tâm. Phụ huynh không hiện diện trong phần lớn thời gian con học; người vận hành cũng không thể đứng trong mọi lớp ở mọi thời điểm. Vì vậy, một tổ chức giáo dục cần tìm cách để những quan sát quan trọng không chỉ nằm trong trí nhớ riêng của một giáo viên. Việc trao đổi, theo dõi và điều chỉnh vì thế không nên được coi là một phần việc hành chính đứng ngoài hoạt động dạy học; nó là một phần của cách tổ chức chịu trách nhiệm cho quá trình mà mình đã nhận thực hiện.

Trách nhiệm của người sáng lập nằm ở khoảng cách giữa thiết kế và thực tế

Trước đây, làm truyền thông thường khiến tôi đặt câu hỏi một tổ chức muốn nói điều gì và người tiếp nhận sẽ hiểu điều đó ra sao. Khi xây The Good King, câu hỏi ấy vẫn còn hữu ích, nhưng giáo dục buộc tôi phải thêm một câu hỏi khó hơn: điều tổ chức đang nói có thực sự xảy ra không?

Nếu một chương trình nói rằng học viên được tham gia, lớp học phải tạo ra điều kiện để các em tham gia. Nếu nói rằng người học được theo sát, phải tồn tại một cách thực tế để quan sát và phản hồi. Nếu coi khả năng sử dụng ngôn ngữ là một mục tiêu, người học phải có cơ hội sử dụng ngôn ngữ chứ không chỉ hoàn thành những phần kiến thức liên quan đến nó. Khoảng cách giữa một ý tưởng tốt và một trải nghiệm tốt chính là nơi công việc vận hành bắt đầu.

Với tôi, đây cũng là điểm giáo dục khiến cách nhìn về truyền thông trở nên nghiêm khắc hơn. Truyền thông tốt không thể bù đắp mãi cho một trải nghiệm yếu. Ngược lại, khi trải nghiệm được xây dựng nghiêm túc, tổ chức sẽ có những điều thực sự đáng để kể mà không cần phóng đại. Ở vị trí người sáng lập, tôi không còn có thể tách hoàn toàn hai việc ấy khỏi nhau: lời hứa thương hiệu phải chịu sự kiểm tra của lớp học, còn những gì diễn ra trong lớp học lại có thể buộc thương hiệu điều chỉnh cách mình nói về chính mình.

The Good King chưa phải một câu trả lời hoàn chỉnh

Tôi không xem The Good King như một mô hình đã tìm ra công thức đúng cho giáo dục. Nếu có điều gì trải nghiệm xây dựng trung tâm khiến tôi chắc chắn hơn, thì đó lại là việc giáo dục rất khó phù hợp với tâm thế “đã có đáp án”.

Một chương trình có thể cần sửa. Một hoạt động từng phù hợp với nhóm này có thể không phù hợp với nhóm khác. Một cách giải thích giáo viên quen dùng có thể cần thay đổi. Một kỳ vọng của phụ huynh đôi khi cho thấy trung tâm truyền đạt chưa đủ rõ; cũng có lúc chính những gì diễn ra trong lớp khiến cách vận hành phải được xem lại. Quá trình hợp lý hơn, theo tôi, là quan sát, thử, phản hồi, điều chỉnh rồi tiếp tục quan sát.

Có lẽ đây là phần quan trọng nhất mà The Good King bổ sung vào hành trình nghề nghiệp của tôi. Trước khi trực tiếp xây một tổ chức giáo dục, tôi có thể nhìn một sản phẩm, một chiến dịch hay một trải nghiệm từ vị trí của người tham gia vào một hệ thống lớn. Ở The Good King, trách nhiệm đi xa hơn: những lựa chọn về chương trình, con người, trải nghiệm, truyền thông và vận hành cuối cùng đều phải quay trở lại một câu hỏi rất cụ thể: Điều này có giúp quá trình học của một học viên trở nên tốt hơn không?

Tôi vẫn đang tìm câu trả lời cho câu hỏi ấy. Và có lẽ, chính việc chưa cho phép mình coi đó là một câu hỏi đã được trả lời mới là điều tôi muốn giữ lại lâu nhất khi tiếp tục làm giáo dục.